Hm. Kazimierz Sabbat

Kazimierz Sabbat urodził się 27-go lutego 1913 r.  a więc tuż przed wybuchem I Wojny Światowej, w Bielinach Kapitulnych (woj. kieleckie) w zaborze rosyjskim. Był piątym z dziewięciorga dzieci. Ojciec Ignacy był organistą a matka Franciszka, z domu Wiącek, prowadziła gospodarstwo we wsi Trzcianka. Tam Kazik spędził lata dziecięce. Chodził do szkoły powszechnej w Tursku Wielkim i służył do Mszy w kościele parafialnym w Niekrasowie. W roku 1925 rodzice postanowili go wysłać do Gimnazjum im. Stanisława Konarskiego w Mielcu. Zamieszkał w bursie Świętego Stanisława Kostki kierowanej przez ks. Wawrzyńca Dudziaka.

Ks. Dudziak był równocześnie Hufcowym ZHP w Mielcu i wśród nauczycieli Gimnazjum też było kilku instruktorów. Istniejąca od 1911 r.  Pierwsza Mielecka Drużyna Harcerzy im. Tadeusza Kościuszki była jedną z najlepszych drużyn w Chorągwi Krakowskiej. Kazik zapisał się do drużyny wkrótce po przyjeździe do Mielca. Pociągnął go ideał służby Bogu, Polsce i bliźnim oraz wszechstronny program, dający młodemu człowiekowi możliwości współdziałania z innymi, poznania świata i rozwoju osobistego. Przyrzeczenie złożył na pierwszym obozie w 1927 r. Odtąd co roku jeździł na obozy. W 1929 r. uczestniczył w II Narodowym Zlocie w Poznaniu a w 1930 r. został drużynowym i członkiem Komendy Hufca. Jako drużynowy zorganizował obchody jubileuszu dwudziestolecia 1 MDH.

Lubił czytać i chłonął wiedzę. W nauce osiągał dobre wyniki. W 1927 r. do mieleckiego Gimnazjum przyjechał pedagog, hm Władysław Szczygieł i założył „gminę szkolną”. Gmina działała na zasadzie samorządu i miała na celu wychowanie społeczne młodzieży przez wspólne działanie i wzajemne oddziaływanie w oparciu o wspólne wartości i więzy przyjaźni. Kazik włączył się z zapałem do tej działalności. Brał udział w licznych zajęciach pozalekcyjnych: należał do Sodalicji Mariańskiej, był aktywnym członkiem Czytelni i sekretarzem Kółka Humanistycznego. Wygłaszał referaty o przeczytanych książkach, uczestniczył w dyskusjach o tematyce historycznej, społecznej i politycznej, występował w przedstawieniach szkolnych, pisywał artykuły do uczniowskiej gazetki „Dziewanna”.

Maturę zdał w 1932 r. z oceną bardzo dobrą. Odbył roczną zasadniczą służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy przy 4-ym Pułku Piechoty Legionów w Kielcach. Następnie zapisał się na studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim (UW). Brak finansów zmusił go jednak, by odłożył początek studiów. Wrócił do Trzcianki i zarabiał na studia w założonym przez siebie biurze pisania podań do różnych urzędów i instytucji. Ostatecznie rozpoczął studia prawnicze w 1935 r. i ukończył je w czerwcu 1939 r. tuż przed wybuchem II Wojny Światowej. W 1938 r. rozpoczął równolegle studia na Wydziale Politycznym Szkoły Nauk Politycznych w Warszawie ale wojna przerwała dalszą naukę.

W 1936 r. Kazik zapisał się do Akademickiego Kręgu Starszoharcerskiego przy UW a w rok później został kierownikiem kręgu. Zabiegał o rozwój starszego harcerstwa i zadbał o kształcenie kierowników pracy prowadząc szkoleniowe obozy wędrowne w Bułgarii i na Węgrzech. Przy jego współudziale powstało kolejne osiem kręgów przy innych uczelniach warszawskich. W październiku 1938 r. kręgi warszawskie zawiązały Zrzeszenie Akademickich Kręgów Starszoharcerskich pod nazwą „Kuźnica Harcerska”. W grudniu 1938 r. odbył się starszoharcerski kurs instruktorski pod kierownictwem Aleksandra Kamińskiego w Górkach Wielkich. „Kuźnica” prowadziła obozy pracy społecznej na pograniczu wschodnim w ramach służby obywatelskiej a także w ramach akcji zdobywania przyjaciół dla Polski organizowała wędrówki do krajów ościennych z pokazami ludowych pieśni i tańca. 10-go maju 1939 r. Kazik został mianowany podharcmistrzem.

Jako kierownik „Kuźnicy” przedstawił w miesięczniku „Brzask” wizję Starzego Harcerstwa, które wnosi ideały harcerskie w życie dorosłego społeczeństwa i zakreślił program jej realizacji. Artykuł ten zainteresował ówczesnego Przewodniczącego ZHP, Wojewodę Śląskiego Michała Grażyńskiego, który zaproponował mu od jesieni 1939 r. stanowisko jego osobistego sekretarza. W międzyczasie zdążył jeszcze przeprowadzić kolejny obóz wędrowny na Węgry oraz wizytację obozu na Kaszubach.

31-go sierpnia 1939 r. został wysłany na wizytację Pogotowia Harcerskiego w Kieleckim i tu go zastała wiadomość o wojnie. Przydział wojskowy otrzymał dopiero po tygodniu. Został skierowany do Czortkowa na Podolu, gdzie mieścił się pułk Korpusu Ochrony Pogranicza. Atakujący 17-go września od wschodu Sowieci zajęli Czortków, siejąc popłoch wśród żołnierzy. Za zgodą dowódcy taboru Kazik zaczął cofać się na czele swojej kompanii, ku granicy polsko-węgierskiej. Droga do granicy przez Buczacz, Niżniów, Tyśmienicę, Nadwórną, Mikuliczyn, Tartarów i Jabłonicę była niebezpieczna i trudna. W Tyśmienicy Kazik rozpuścił resztki kompanii. Granicę przekroczył w dniu kapitulacji. Broń złożył w Jasinie.

Jako państwo neutralne, Węgry kierowały uchodźców do obozów, gdzie byli internowani. Kazik początkowo trafił do obozu w Nagykanizasa a następnie, decyzją hm Zbigniewa Trylskiego byłego Naczelnika i Kierownika ZHP na Węgrzech na czas wojny, został przeniesiony do tworzonego w Somloszolos obozu harcerskiego. Zorganizował tam dwie drużyny młodzieżowe, krąg starszoharcerski i grupę cywilów. Przybitym przegraną Polski i brakiem perspektyw proponował pozytywny program z myślą o przyszłości. Program wychowawczy opierał na ideałach Prawa harcerskiego. Walczył szczególnie o przestrzeganie dziesiątego punktu ponieważ plagą w węgierskich obozach internowania było pijaństwo, spowodowane łatwym dostępem do wina z pobliskich winnic. W grudniu 1939 r. otrzymał mianowanie na harcmistrza i nowy przydział do centrali w Budapeszcie.

Przedłużająca się wojna i tworzenie się wojska polskiego we Francji skłoniły go na przełomie 1939 i 1940 r. do przejścia przez zieloną granicę. Przez Jugosławię i Włochy dotarł do Paryża. Tam otrzymał przydział do Marynarki Wojennej jako instruktor szkolenia podstawowego a  następnie do 10 Pułku Strzelców Konnych, który wszedł w skład Brygady Kawalerii Pancernej pod dowództwem generała Stanisława Maczka. Po upadku Francji, podczas odwrotu spod Paryża, został ranny w okolicach Chambord nad rzeką Loire. Nie chcąc iść do niewoli niemieckiej, z obwiązaną głową uciekł ze szpitala i w St Jean de Luz dostał się na statek brytyjski, którym ewakuował się do Liverpool w północno-zachodniej Anglii.

Zreformowane w 1 Dywizję Pancerną jednostki stacjonowały w Szkocji. Kazik pełnił tam funkcję oświatowo-kulturalną, między innymi organizował w wojsku drużyny starszoharcerskie, prowadził szkolenie i kontynuował przedwojenną akcję szukania przyjaciół dla Polski. Praca harcerska odradzała się żywiołowo wszędzie tam, gdzie byli Polacy i harcerstwo spełniało ważną rolę moralną i społeczną na Wyspach Brytyjskich jak również na Wschodzie. Jednakże współpracę z dowództwem Polskich Sił Zbrojnych i rządem RP na uchodźstwie utrudniała niechęć rządzącego obozu do osoby Przewodniczącego ZHP Michała Grażyńskiego z powodu konfliktów politycznych sprzed wojny, oraz jego internowanie na t.zw. Wyspie Węży (Rothesay, Argyll and Bute). W grudniu 1940 r. odbyła się w Perth konferencja instruktorów harcerskich, w wyniku której powstał Tymczasowy Naczelny Komitet Harcerski (później Naczelny Komitet Harcerski na czas wojny) jako przejściowe kierownictwo ZHP poza Krajem z Olgą Małkowską na czele. Komitet miał siedzibę w rezydencji należącej do rodziny Douglas-Home w Castlemains (Lanarkshire). Umożliwiło to uregulowanie stosunków z rządem, uzyskanie subwencji rządowej koniecznej do dalszego rozwoju pracy i przeniesienie siedziby z Castlemains do Londynu. Kazik, który w 1943 r.został przeniesiony do Londynu na stanowisko referenta d/s młodzieży przy Sztabie Głównym PSZ, kierował pracami jako Wiceprzewodniczący Komitetu podczas gdy Druhna Oleńka pozostała w Castlemains i tam prowadziła dom i szkołę harcerską.

Wierzył, że harcerstwo musi służyć wszystkim Polakom i bronił niezależności harcerstwa przed naciskami polityków, na przykład w sprawie wycofania broszury z życiorysem Patrona ZHP Marszałka Józefa Piłsudskiego. Stał na stanowisku, że harcerstwo musi być apartyjne choć nie może być apolityczne ponieważ działa w rzeczywistości określonej przez politykę i potrzebuje warunków demokratycznych by ludzie różnych przekonań politycznych mogli pełnić swoją misję premieniania świat na lepszy.

Ustalenia polityczne z Jałty i Teheranu zawiodły oczekiwania Polaków, że będą mogli wrócić do wolnej Ojczyzny. Kazik, jak wielu innych, postanowił kontynuować walkę na emigracji. Odwiedzał ośrodki harcerskie w Niemczech i we Włoszech. Na przełomie stycznia i lutego 1946 r. zorganizował w Enghien pod Paryżem pierwsze powojenne zebranie Naczelnej Rady Harcerskiej z udziałem przedstawicieli harcerstwa ze wszystkich ośrodkow poza granicami Kraju. Zjazd uchwalił, że ZHP będzie kontynuował pracę harcerską na emigracji i, zgodnie ze swoją tradycją ideową, trwał w walce o wolną i niepodległą Polskę. Ustalono prawne zasady działalności ZHP poza granicami Kraju na podstawie statutu z 1936 r. i określono zadania ZHP na obczyźnie. Przestał istnieć Naczelny Komitet na czas wojny. Wybrano nową NRH, z której wyłoniło się Naczelnictwo ZHP z siedzibą w Londynie. Przewodniczącym został Michał Grażyński a Kazik wszedł w skład Naczelnictwa jako pierwszy Kierownik wyodrębnionej Organizacji Starszego Harcerstwa. W 1946 r. nad jeziorem Como we Włoszech zorganizował pierwszy Zjazd Starszoharcerski z udziałem harcerek i harcerzy ze Wschodu, Zachodu i z Powstania Warszawskiego. Główna Kwatera Starszego Harcerstwa organizowała kursy szkoleniowe i wyprawy żeglarskie – morskie oraz śródlądowe. Te ostatnie pod nazwą „Polesie” odbywały się na Norfolk Broads we wschodniej Anglii od roku 1951. Kręgi starszoharcerskie działały również od 1949 r. w Szwecji, Holandii, Hiszpanii,  Danii i Australii; od 1950 r. w Argentynie, USA i Kanadzie, a od 1952 r. we Francji.

W 1947 r. został równocześnie Komisarzem Zagranicznym i w tym charakterze utrzymywał stosunki z innymi organizacjami skautowymi. Po haniebnym liście władz komunistycznego harcerstwa, które zrezygnowały w 1949 r. z dalszego udziału w pracach „kapitalistycznej i imperialnej” międzynarodowej organizacji skautowej i po wykreśleniu członka-założyciela Polski z rejestru członków tej organizacji, Kazik zabiegał o przywrócenie harcerstwa emigracyjnego jako reprezentacji Polski. Zabiegi te okazały się tylko przejściowo skuteczne w okresie „odwilży październikowej”. Z uporem reprezentował ZHP na międzynarodowych zlotach i konferencjach i przypominał o losie Polski – jako gość jeżeli było to możliwe a jak nie – to nieoficjalnie. Funkcję Komisarza Zagranicznego ZHP złożył w 1967 r. w związku z przejściem do pracy politycznej na szczeblu wykonawczym.

W czerwcu 1949 r. wziął ślub z Anną Sulikówną, córką Generała Nikodema Sulika, dowódcy wsławionej pod Monte Cassino 5 Kresowej Dywizji Piechoty i późniejszego przewodniczącego ZHP. Mieli czworo dzieci: Annę, Jolantę, Alinę i Jana. Założyli prywatne przedsiębiorstwo Limba Trading Company Limited, które najpierw sprzedawało a następnie produkowało kołdry i śpiwory. Własna firma zapewniła Sabbatom niezależność konieczną do uprawiana działalności społecznej i umożliwiła prowadzenie otwartego domu dla gości z Kraju, Anglii i całego świata.

Po demobilizacji był członkiem władz Stowarzyszenia Polskich Kombatantów. W 1949 r. wstąpił do Niezależnej Grupy Społecznej (NGS) i jako przedstawiciel tego ugrupowania wszedł w skład Rady Narodowej, emigracyjnej namiastki sejmu, która działała u boku Prezydenta i Rządu RP na uchodźstwie. Większość Polaków pozostałych na emigracji uznawała Prezydenta i Rząd RP na uchodźstwie jako prawowitą władzę państwową do czasu wolnych wyborów w wolnym państwie polskim. Władza ta opierało się na zasadzie „legalizmu” – artykułu Konstytucji z kwietnia 1935 r., upoważniającym urzędującego Prezydenta do wyznaczenia swojego następcy w czasie wojny. Jednakże, w 1954 r. po odrzuceniu przez urzędującego Prezydenta Aktu Zjednoczenia, doszło do rozłamu w strukturze politycznej emigracji. Kazik stanął po stronie Zjednoczenia Narodowego (ZN), któremu przewodziła Rada Trzech – były Premier Tomasz Arciszewski, Generał Władysław Anders i Ambasador Edward Raczyński. Kazik wszedł w skład Egzekutywy ZN, która była odpowiednikiem rządu. Pracował przez wiele lat u boku jednego z pierwszych skautów we Lwowie, przedwojennego działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, dr Adama Ciołkosza. Był odpowiedzialny za sprawy skarbowe ale działalność jego wykraczała poza sferę finansów. Był głównym organizatorem Światowego Zjazdu Polski Walczącej, który po raz pierwszy od końca wojny skupił emigracyjnych działaczy społecznych i politycznych ze wszystkich kontynentów w celu mobilizowania poparcia dla Sprawy Polski w świecie. Pod koniec 1966 r. został Przewodniczącym Egzekutywy. Był współorganizatorem Kongresu Kultury i Nauki Polskiej na Obczyźnie, który odbył się w Londynie w 1970 r. W Kongresie wzięli udział twórcy i naukowcy Polscy z wielu krajów wolnego świata.

Od połowy 1970 r. prowadził z ramienia ZN rozmowy z Premierem Rządu RP na uchodźstwie w celu połączenia dwóch ośrodków politycznych. Rozmowy te zakończyły się umową scaleniową we wrześniu 1972 r. W latach 1972-1976, jako Przewodniczący NGS, prowadził działalność polityczną i publicystyczną. Żywo interesował się tym wszystkim, czym żyje Kraj i śledził na bieżąco rozwój wydarzeń. Po brutalnym stłumieniu strajków w Radomiu i Ursusie w czerwcu 1976 r. był inicjatorem stworzenia Funduszu Pomocy Robotnikom w Kraju pod przewodnictwem amb. Raczyńskiego.  Popierał ideę zjednoczonej Europy, w której widział szansę pokojowego współżycia i dobrobytu narodów Europy środkowo-wschodniej. Był sekretarzem polskiego oddziału Komitetu Ruchu Europejskiego. Brał również udział w przygotowaniu reprezentacji Emigracji Polskiej na Konferencję Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie i w opracowaniu dokumentacji w formie „Białej Księgi”.  Był fundatorem Polskiego Ośrodka Społeczno-Kulturalnego (POSK) w Londynie.

Od sierpnia 1976 r. do kwietnia 1986 r. Kazik był Prezesem Rady Ministrów RP oraz Ministrem Spraw Krajowych i Sprawiedliwości. Dobierał pracowników również z poza dotychczasowego grona działaczy politycznych, stawiając szczególnie na młode pokolenie Polaków wychowanych już na Emigracji i na fachowców mających dorobek zawodowy lub naukowy. W miarę możności odwiedzał ośrodki polskie na wszystkich kontynentach wolnego świata. Wszędzie zabiegał o nagłaśnianie Sprawy Polski w krajach zamieszkania i na forum międzynarodowym. Zdobywał poparcie dla działalności Rządu RP na uchodźstwie i dla Skarbu Narodowego, który był podstawą finansową działalności Emigracji Niepodległościowej i jej wysiłków skierowanych na Kraj. Wszędzie spotykał się również z jednostkami harcerskimi i był gościem na naszych Zlotach.

Okres jego premierostwa przypadł na czas powstania opozycji demokratycznej, strajków sierpniowych, założenia NSZZ „Solidarność” i demokratyzacji w Kraju, a następnie stanu wojennego i powolnego dogorywania systemu rządów komunistycznych. Jako Premier dotrzymywał kroku przemianom w Kraju. W 1979 r. powstał Fundusz Pomocy Krajowi, który wspierał działania demokratyczne. We wrześniu tegoż roku odbył się II Światowy Zjazd Jedności z Walczącym Krajem. Współpracował  od stycznia 1981 r. z założonym przez  parlamentarzystów brytyjskich „British Solidarity with Poland Campaign.” Dbał o dobre stosunki z przedstawicielami politycznymi innych narodów ujarzmionych i podpisał w imieniu Rządu RP na uchodźstwie umowę o wzajemnej współpracy z Czechami i Ukraińcami. Po wprowadzeniu stanu wojennego, Rząd wydał odezwę do narodów wolnego świata; organizował pochody, manifestacje i spotkanie protestacyjne. Kazik był dobrym mówcą. Ogłaszał artykuły w prasie emigracyjnej. Analizy i oceny sytuacji w Polsce publikował w rządowym kwartalniku „Polish Affairs”, który docierał do przedstawicieli państw wolnego świata i organizacji międzynarodowych. Często udzielał wywiadów prasowych i radiowych korespondentom brytyjskim i zagranicznym. Był uznanym autorytetem w sprawach polskich.

Mianowany następcą przez Prezydenta Raczyńskiego, został zaprzysiężony jako ósmy Prezydent RP (a piąty na uchodźstwie) 8-go kwietnia 1986 r. Spotykał się z krajowymi działaczami różnych orientacji politycznych i utrzymywał stosunki z Biurem „Solidarności” w Brukseli. Śledził na bieżąco obrady Okrągłego Stołu i częściowo wolne wybory do kontraktowego Sejmu i Senatu w pierwszej połowie 1989 r. W maju tegoż roku, w ramach obchodów 45-tej rocznicy bitwy o Monte Cassino, został przyjęty na audiencji prywatnej przez Papieża Jana Pawła II. W czerwcu wystąpił z serią gościnnych wykładów na temat sytuacji w Polsce na wydziale nauk politycznych Uniwersytetu w Boulder, Colorado. Po powrocie do Londynu, udzielał licznych wywiadów w związku z nadchodzącym głosowaniem w Sejmie na Prezydenta PRL i możliwością podziału władzy między partię komunistyczną a Solidarność. Zmarł nagle jako urzędujący Prezydent RP 19-go lipca 1986 r. Był Kawalerem Wielkiej Wstęgi Orderu Odrodzenia Polski i Kawalerem Orderu Orła Białego.

Kazimierz Sabbat pozostał do końca wierny Przyrzeczeniu. Służbę Bogu, Polsce i bliźnim pojmował jako wielkie, niepodzielne zobowiązanie na całe życie. Przechodząc ze służby harcerskiej do służby społecznej wnosił ideały harcerskie do życia publicznego. Stosował zasadę „w zdrowym ciele – zdrowy duch” i nieomal do końca życia uprawiał poranną gimnastykę. Rozwijał umiejętności. Stale pogłębiał wiedzę i na niej opierał przemyślenia i decyzje. Miał umysł analityczny a także zdolność artykułowania myśli i wyjaśniania trudnych pojęć. Potrafił przekładać koncepcję na wykonanie. Był człowiekiem czynu co, w połączeniu z wyobraźnią, pozwalało mu realizować różne ambitne przedsięwzięcia. Był otwarty na świat i na ludzi. Potrafił mobilizować ludzi wokół programu wykorzystując ich naturalne zdolności i stawiając na to, co łączy a nie to, co dzieli. Miał w sobie harcerską pogodę ducha, która powodowała, że nie zrażał się trudnościami i wierzył, że wspólnymi siłami można zmieniać świat na lepszy.

Opracowała Anna Sabbat-Świdlicka na podstawie archiwum i wspomnień rodzinnych; pracy doktorskiej Jacka K Danela „Kazimierz Sabbat: Polityk i Mąż Stanu 1913-1989”; oraz biogramu pióra Marii Straszewskiej w Harcerskim Słowniku Biograficznym (Wyd. Muzeum Harcerstwa, Warszawa 2006).

Wrócić do strony "Nasi Instruktorzy"