Hm. Wanda Kamieniecka-Grycko

 

Wanda Kamieniecka urodziła się w Warszawie 5 września 1912 r. Do ZHP wstąpiła w 1924 r. do gimnazjalnej drużyny im. Tomasza Zana, gdzie w 1926 r. złożyła przyrzeczenie. Pełniąc różne funkcje w drużynie, łącznie z funkcją zastępowej i przybocznej, zdobywała kolejne stopnie i sprawności.

Po ukończeniu państwowego gimnazjum im. E. Plater w Warszawie, na Uniwersytecie Warszawskim uzyskała w 1938 r. magisterium z archeologii przedhistorycznej.

 

Czynna stale w harcerstwie, w 1927 r. brała udział w zlocie Chorągwi. W 1928 r. uczestniczyła w kursie drużynowych prowadzonym przez hm J. Zienkiewiczównę. W 1930 r. brała udział w 3 tyg. zlocie starszyzny w Kełpinach należąc do zlotowej drużyny artystycznej. W 1931 r., odbyła 2 tyg. kurs phm prowadzony przez hm M. Jiruskę i hm A. Piotrowską.

 

Od 1.1.1932 r. została drużynową 26-tej Drużyny im. E. Szczanieckiej przy szkole powszechnej, którą prowadziła do września 1939 r. Jednocześnie była czynna w Hufcu na Pradze wchodząc w skład Komendy Pogotowia i będąc przyboczną hm J. Gronostajskiej w prowadzonych przez nią kursach zastępowych i drużynowych.

 

W 1935 r. w czasie Jubileuszowego Zlotu ZHP w Spale, jako zastępczyni komendantki Warszawskiej Chorągwi Zlotowej, Kamieniecka kierowała zaopatrzeniem żywnościowym całego Zlotu.

 

Służbę dla całości Zlotu w Spale, jako kierownik łączności, pełnił też znajomy Kamienieckiej  phm inż. Stanisław Grycko, z którym 3.X.1935 r. wzięła ślub.

 

Prowadząc żywą działalność swej drużyny organizowała obozy wędrowne i krajoznawcze połączone z działalnością społeczną. Była też czynna w komendzie Hufca Praga prowadząc kursy kształceniowe hufca. Łączyła te intensywne zajęcia ze studiami, a potem pracą zawodową.

 

Po wybuchu wojny, z powodu ewakuacji do Lwowa, Wanda Grycko w czasie od 10.IX.1939 – do 10.XI.1941 nie brała czynnego udziału w pracy harcerskiej. Włączyła się dopiero w listopadzie 1941 r. po powrocie do Warszawy, jako Okręgowa Warszawskiej Chorągwi Południe. W tym czasie komendantką Chorągwi Warszawskiej i Komendantką Pogotowia była Hm. Rzpl. Jadwiga Falkowska.

 

Gdy jesienią 1942 Jadwiga Falkowska przeszła na stanowisko zastępczyni Głównej Komendantki Wojskowej Służby A.K., funkcję komendantki Warszawskiej Chorągwi Harcerek przekazała hm Wandzie Kamienieckiej-Grycko, która tę funkcję pełniła do końca wojny.

 

Jadwiga Falkowska, współtwórczyni ZHP i Organizacji Harcerek, nieprzeciętna instruktorka w swym działaniu i harcerskim wychowaniu, miała ogromny wpływ na całą atmosferę pracy harcerskiej. Dla dziewcząt była najwspanialszym wzorem instruktorki i przewodnikiem.

 

Ważną służbą tego okresu było Pogotowie Harcerek na czas wojny, której Komendantka hm Józefa Łapińska, w kontakcie z władzami harcerskimi, utrzymywała stałą łączność w czasie okupacji z komendantkami Pogotowia Chorągwi kierującymi pracą w terenie. Zwoływane z nimi odprawy odbywały się przeważnie 2-3 dni w Domu Dziecka w Konstancinie. Z terenu Warszawy brała w nich udział Wanda Kamieniecka-Grycko. W następstwie utrzymywała ona kontakty z komendantkami okręgowymi i hufcowymi, które współpracowały z drużynowymi w formie rad hufca poświęconym realizowaniu programu harcerskiego.

 

Ważnym działem pracy Komendy Pogotowia Harcerek na czas wojny było też kształcenie starszyzny. Warszawska Chorągiew Harcerek, która samodzielnie prowadziła kształcenie, w czasie okupacji zorganizowała 18 kursów drużynowych, 5 podharcmistrzyń, 1 harcmistrzyń w 1943/44r. prowadzony przez Jadwigę Falkowską, która pierwszy kurs drużynowych rozpoczęła już w 1940 r. Kursy na różnych szczeblach prowadzone były w Chorągwi przez powołane instruktorki lub przez Wandę Kamieniecką-Grycko.

 

W warunkach konspiracyjnych kursy te często odbywały się nocą. Uczestniczki schodziły się wieczorem przed godziną policyjną. Po zajęciach spały na zaimprowizowanych posłaniach i wczesnym rankiem pojedyńczo znikały różnymi drogami.

 

W 1943 r Komenda Pogotowia powołała Radę programową celem opracowania planu na okres powojenny. Powstały takie trzy Rady Programowe. Do zespołu najstarszej Rady wchodziły, między innymi, Maria Wocalewska i Helena Sakowicz. Do średniej pod kierunkiem Zofii Florczak, między innymi wchodziła Wanda Kamieniecka-Grycko.

 

W ramach Pogotowia Harcerek, podczas walk powstańczych, harcerki łączniczki odgrywały ważną rolę w utrzymywaniu łączności Dowództwa, Obwodów i jednostek bojowych. Część harcerek młodszych, nie przekazanych do WSK (Wojskowej Służby Kobiet), została jeszcze przed Powstaniem zorganizowana na różnych szczeblach, od Komendy Chorągwi do drużyn i zastępów, do różnych służb opiekuńczych, kolporterskich itp. Z zaistniałej potrzeby powstały drużyny Wojskowej Służby Społecznej (WSS) do pomocy ludności cywilnej ewakuowanej ze zburzonych dzielnic, do opieki nad dziećmi, transportu żywności, pierwszej pomocy itp.

 

Jedną z dwóch drużyn WSS 5-6 zespołowych zorganizowała i kierowała Wanda Kamieniecka-Grycko. Robiły wszystko co mogło pomóc tej ludności przetrwać ciężkie dni, szczególnie w opiece nad dziećmi.

 

Po upadku Powstania harcerki, które jeszcze pozostały w kraju, podejmowały się następnych pilnych obowiązków społecznych. Przedewszystkim dzieci wymagały opieki, szczególnie w zorganizowanych w czasie wojny przez Komendę Pogotowia Domów Dziecka, jak też potrzeba tworzenia nowych dla dzieci osieroconych.

 

Jednym z internatów w Poroninie k/Zakopanego, z grupy internatów prowadzonych przez Józefinę Łapińską, kierowała Wanda Kamieniecka-Grycko. Jednocześnie była członkinią ostatniej tajnej Głównej Kwatery Harcerek w Polsce, współpracując w tajnej prasie harcerskiej.

 

Po okresie przymusowej przerwy w działalności harcerskiej, Wanda Kamieniecka-Grycko w połowie stycznia 1947 r. przedostała się do Londynu. Do września pracowała w Głównej Kwaterze Harcerek ZHP p.g.K. Po odnalezieniu się z mężem wyemigrowała do St. Z j. Ameryki, gdzie od stycznia 1948 r. Naczelnictwo ZHP p.K. powierzyło hm Wandzie Kamienieckiej-Grycko stanowisko delegatki Naczelnictwa na teren St.Z j.Ameryki.

 

W Chicago Wanda Kamieniecka-Grycko od maja 1951 r. prowadziła zastęp instruktorek. W 1952 r. została przewodniczącą Okręgu ZHP w St. Zj. Ameryki. W ramach organizowanej pracy Zarządu Okręgu przeniosła się w 1956 r. na teren Kalifornii, gdzie prowadziła szeroką działalność wśród skautek amerykańskich. Wygłaszała referaty o polskim harcerstwie w czasie wojny i okupacji. Od 1958 r. pracowała zawodowo jako Field Director w San Gorgonio Girls Council. Prowadziła szkolenie kierowniczek pracy, konferencje, organizowała drużyny. Przez 4 lata była dyrektorką stałego obozu z 30 osobowym personelem, dla 120 skautek zmieniających się co dwa tygodnie. W 1983 r. po 25 latach pracy zawodowej, Wanda Kamieniecka-Grycko przeszła na emeryturę. Za swą sumienną pracę otrzymała dwa najwyższe odznaczenia. Jedno z nich "Thanks Badge" przyznawane zasadniczo woluntariuszkom, ale w uznaniu zasług jej działalności przyznano Wandzie  Kamienieckiej-Grycko.

 

Wanda Kamieniecka-Grycko była też członkinią międzynarodowej grupy skautowej z poza "żelaznej kurtyny". W 1982 r. była wybrana przewodniczącą International Fellow of former Scouts and Guides oddział w Kalifornii. Działała też w stowarzyszeniu polsko-amerykańskim wygłaszając odczyty o ZHP. Zawdzięczając Kamienieckiej-Grycko obozowe tereny skautek były używane na harcerskie obozy i biwaki.

 

Na terenie polskiego środowiska Wanda Kamieniecka-Grycko zorganizowała w 1958 r. w Riverside gromadę zuchów "Sarenki", z której rozwinął się zastęp i drużyna działająca w oparciu o polską szkołę przy polskiej parafii. W 1974 r. zorganizowała drużynę im. J. Falkowskiej, a w następnym roku zastęp wędrowniczek prowadzący intensywną działalność.

 

W następnych latach była referentką prasowo-szkoleniową hufca, biorąc udział w odprawach hufca, w zebraniach Obwodu. Współdziałała z Wydziałem Kształcenia Komendy Chorągwi w St. Zj. Ameryki.

W 1961 r. została kierowniczką i nauczycielką przedmiotów ojczystych w polskiej szkole sobotniej. Dorywczo udzialała się też w parafii polskiego ośrodka. Należała również do zarządu stowarzyszenia Armii Krajowej.

 

W latach 1989, 1991 i 1992 prowadziła korespondencyjny kurs podharcmistrzyń z ramienia Głównej Kwatery Harcerek ZHP p.g.K.

 

Wanda Kamieniecka-Grycko zawsze uważała Harcerstwo za najważniejszy element jej życia, którego głównym zadaniem powinno być kształcenie na każdym szczeblu. Chętnie też w dziedzinie kształcenia współpracowała i na terenie międzynarodowym, na ile pozwalał jej pogarszający się stan zdrowia.

 

W 1994 r. została udekorowana Krzyżem Komandorskim Polonia Restituta nadanym przez Prezydenta Lecha Wałęsę za działalność harcerską w Polsce w czasie okupacji i Powstania oraz poza granicami Kraju. Przyjęła to odznaczenie w imieniu wszystkich harcerek i instruktorek działających w Polsce i na emigracji. Chciałaby aby to odznaczenie, po jej śmierci, jako votum zostało złożone w Amerykańskiej Częstochowie.

 

Zmarła 18 kwietnia 1999 r. w Kalifornii. Zawsze wierna ideałom harcerskim wpojonym jej przez wspaniałą harcerską wychowawczynię hm Rzpl. Jadwigę Falkowską, Komendantkę Chorągwi Warszawskiej w latach 1939-1942.

 

 

źródła:

archiwum Głównej Kwatery Harcerek - karty rejestracyjne

HARCERKI 1939-1945,     Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa            1983,s 583

HARCERKI   "    "                historia, program   "     "        "                         1990 s 363

HARCERKI   "    "                relacje, pamiętniki "     "        "                  1985 s 812

PEŁNIĆ SŁUŹBĘ  "             Państw. Instyt. Wydawniczy, Warszawa 1983 s 580

HARCERSTWO ŹEŃSKIE W WARSZAWIE ,wyd. Municipium SA, Warszawa 1995 s 466

Historia ZHP w St. Zj. Ameryki, nakł. Zarz. Okr, St. Zj. Ameryki, 1990  s 288

 

 

Źródło: INSTRUKTORKI Organizacji Harcerek ZHP poza Krajem po drugiej wojnie światowej, hm Władysława Seweryna Spławska, Główna Kwatera Harcerek, Londyn 2004r.

 

Wrócić do strony "Nasze Instruktorki"